Gedragskennis
Gedragskennis
Kennis over gedrag gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek.
Flashcards leggen in een paar zinnen belangrijke begrippen uit. Ze kunnen worden gebruikt als hulpmiddel om zelf een gedragsanalyse te maken of om het geheugen op te frissen. Klik op de begrippen om de definitie te bekijken.
Probleemgedrag
Probleemgedrag
Het gedrag wat we willen veranderen middels een interventie. Mensen doen niet wat ze zouden ‘moeten’ doen (bijv. verduurzamen van het huis), of doen juist iets wat ze niet zouden moeten doen (bijv. incorrect invullen van een formulier).
Fundamentele attributiefout
Fundamentele attributiefout
De neiging om de acties van een ander toe te schrijven aan zijn persoon, terwijl je je eigen fouten toeschrijft aan de situatie.
Doelgedrag
Doelgedrag
Het gedrag wat we willen stimuleren; de gewenste uitkomst van een gedragsinterventie.
Determinanten van gedrag
Determinanten van gedrag
Persoonlijke- en omgevingsfactoren die het gedrag beïnvloeden.
Fundamentele psychologische behoeften
Fundamentele psychologische behoeften
Behoeften die ieder mens heeft: een positief zelfbeeld, erbij horen, controle hebben.
Verliesaversie
Verliesaversie
Verlies doet disproportioneel meer pijn dan dat een winst je blij maakt.
Framing
Framing
De manier waarop keuzes gepresenteerd worden. Bijvoorbeeld het benadrukken van winst of juist verlies.
Systeem 1
Systeem 1
Een manier van denken en beslissen die snel en automatisch is. Dingen die je doet uit gewoonte of zonder erbij na te denken.
Systeem 2
Systeem 2
Een manier van denken en beslissen die reflectief is. Dingen die je bewust doet, op basis van een weloverwogen keuze.
Sociale normen
Sociale normen
Normen attenderen ons op wat gepast gedrag is in een bepaalde situatie. Er wordt onderscheid gemaakt tussen twee verschillende normen: de descriptieve norm en de injunctieve norm.
Intentie
Intentie
Een voornemen: iets wat men van plan is te doen of bereiken.
Rationeel gedrag
Rationeel gedrag
Gedrag dat gebaseerd is op de afweging van alle voor- en nadelen van dat gedrag.
Heuristieken
Heuristieken
Vuistregels aan de hand waarvan we beslissingen nemen. Een soort informele algoritmen in ons brein die ons helpen snel en efficiënt tot relatief goede beslissingen te komen.
Beschikbaarheidsheuristiek (Availability)
Beschikbaarheidsheuristiek (Availability)
Een vuistregel waarmee we de kans op een bepaalde gebeurtenis inschatten op basis van hoe makkelijk we ons een voorbeeld voor de geest kunnen halen.
Duur = Goed heuristiek
Duur = Goed heuristiek
Wanneer iets duur is nemen mensen aan dat het ook beter is. Zelfs bij identieke producten wordt de duurdere als beter beoordeeld.
Vloeiend (Fluency) heuristiek
Vloeiend (Fluency) heuristiek
Wanneer iets sneller herkend wordt (en dus makkelijk en vloeiend wordt verwerkt door het brein) beoordelen we dit meer positief.
Affectheuristiek
Affectheuristiek
Een vuistregel waarbij ons oordeel wordt bepaald door ons 'gevoel’. Een vrij onmiddellijke intuïtieve, affectieve reactie, meestal gebaseerd op eerdere ervaringen of associaties.
Autoriteit heuristiek
Autoriteit heuristiek
De neiging te voldoen aan verzoeken van personen die een positie van legitieme autoriteit vervullen.
Sympathie heuristiek
Sympathie heuristiek
De neiging eerder te voldoen aan verzoeken van mensen die we sympathiek vinden.
Bias (vertekening)
Bias (vertekening)
Een systematische fout in ons denken, waardoor onze beslissingen suboptimaal zijn. Bias kan ontstaan wanneer we een situatie aan de hand van heuristieken systematisch verkeerd inschatten.
Optimisme bias
Optimisme bias
Mensen zijn van nature optimistisch. Over het algemeen overschatten we de kans dat ons iets positiefs gaat gebeuren en onderschatten we de kans op negatieve gebeurtenissen.
Negativiteits bias
Negativiteits bias
We reageren sterker op negatieve stimuli dan op positieve.
Status quo bias
Status quo bias
Mensen vinden het fijn om dingen te houden zoals ze zijn. Dit staat (gedrags)verandering in de weg.
Present bias
Present bias
De neiging om buitenproportioneel veel waarde te hechten aan beloningen in het heden vergeleken met de toekomst.
Wederkerigheid
Wederkerigheid
De neiging om een gift of dienst te beantwoorden met een gift of dienst. Positief gedrag leidt vaak tot een tegenprestatie van de ontvanger van het positieve gedrag.
Commitment
Commitment
Mensen zijn sneller geneigd iets te doen wanneer ze al toegezegd hebben. Mensen zijn namelijk graag consistent en willen graag een positief zelfbeeld en reputatie behouden.
Injunctieve norm
Injunctieve norm
Ook wel de prescriptieve norm genoemd, betreft de inschatting van wat anderen (in dezelfde groep) vinden dat men zou moeten geloven, vinden of doen in een bepaalde situatie: “omdat het zo hoort”.
Descriptieve norm
Descriptieve norm
De inschatting van wat anderen (die behoren tot dezelfde groep) geloven, vinden of doen in een bepaalde situatie: “omdat iedereen het doet”.
Attitude
Attitude
Een evaluatieve reactie (positief, neutraal of negatief) op een stimulus (het zogenoemde attitude-object). De attitude wordt automatisch opgeroepen door confrontatie met het attitude-object (persoon, plaats, ding, of onderwerp) en heeft invloed op onze gedachten, emoties en gedrag.
Waargenomen gedragscontrole
Waargenomen gedragscontrole
De mate waarin mensen denken controle te hebben over hun gedrag.
Theorie van gepland gedrag (theory of planned behaviour)
Theorie van gepland gedrag (theory of planned behaviour)
Deze theorie, ontwikkelt door Icek Ajzen, stelt dat de intentie om bepaald gedrag te vertonen de beste voorspeller is van dat gedrag. De theorie wordt vaak gebruikt om beredeneerd (rationeel) gedrag te begrijpen en te beïnvloeden.
Intentie
Intentie
Iemands motivatie om zich op een bepaalde manier te gedragen. De intentie wordt bepaald door attitudes, sociale normen en waargenomen gedragscontrole.
Gedragsinterventie
Gedragsinterventie
Een interventie is een verandering in persoonlijke- en omgevingsfactoren met als doel bepaald gedrag te beïnvloeden.